Skip directly to content

Ülkemizde Astım ve KOAH Hastalarının İnhaler Kullanma Becerileri Ne Düzeyde?

Ülkemizde Astım ve KOAH Hastalarının İnhaler Kullanma Becerileri Ne Düzeyde?

İnhaler ilaç kullanımı gerektiren durumlarda cihaz seçimi hastanın yaş, eğitim düzeyi ve becerisi değerlendirilerek yapılmalıdır.

 

Aklımızda ne kalmalı?

 

• İnhaler ilaç kullanımı gerektiren durumlarda cihaz seçimi hastanın yaş, eğitim düzeyi ve becerisi değerlendirilerek yapılmalıdır.

• Hastaya, uygulamalı inhaler cihaz eğitimi verilmeli, tedavi için inhaler cihazını doğru kullanmanın önemi vurgulanmalı, kontrollerde de eğitim tekrarlanarak hastanın ilacı doğru kullandığından emin olunmalıdır.

• Polikliniklerde, hastalara eğitim verilecek gerekli döküman ve görsellerin bulunduğu ortamlar hazırlanmalı, eğitimli sağlık çalışanları tarafından birebir veya grup halinde inhaler cihaz eğitimleri sık sık tekrarlanmalıdır.

 

Astım ve KOAH tedavisinde temel ilaçlar olan bronkodilatörler ve steroidlerin, oral ve parenteral yola kıyasla inhalasyon yoluyla uygulanması tercih edilir. Bunun en önemli nedenleri; daha az miktarda etken madde verilmesi, daha hızlı etki başlangıcı ve etki süresinin daha uzun olması, sistemik dolaşıma geçen etken madde oranının çok az olması ve yan etkilerin yok denecek kadar az olmasıdır.

 

Tüm bu avantajlarına rağmen inhaler cihazların dezavantajı ise daha pahalı olmaları ve hastalara kullanım tekniğinin öğretilmesi gerekliliğidir. İnhalasyon uygulamasının yapılabilmesi için üretilen cihazlar iki ana grupta toplanır. Ölçülü doz inhalerler, basınçlı tüp içerisinde sıvı halde etken madde içerirler, üstten basmak suretiyle ağız kısmından gaz halde çıkan ilacın derin bir inhalasyonla bronş mukozasına ulaştırılması gerekir. ÖDİ kullanmak zordur. El-ağız koordinasyonu ve püskürtme-inhalasyon eş zamanlaması gerektirir. Kuru toz inhalerler ise, değişik kurma mekanizmaları ile inhalasyon kanalına getirilen kuru toz halindeki etken maddenin derin inhalasyon yoluyla bronş mukozasına ulaştırılması şeklinde kullanılır. El-ağız koordinasyonu ve eş zamanlama gerektirmezler.

 

Hastalara yeterli inhaler cihaz kullanımı eğitimi verilmemesi, hastanın bilişsel veya fiziksel yetersizliği, hastaya uygun olan cihazın seçilmemesi, eğitim ve sosyokültürel seviye farklılıkları gibi nedenlerle inhaler tedaviye kötü uyum, cihazı kullanamama ya da yanlış kullanma hastalar arasında çok yaygındır.

 

İnhaler cihazı tam ve doğru kullanamama; hastalığın kontrolünün sağlanamaması veya bozulması, daha fazla ilaç kullanımı, daha fazla yan etki, sık akut atak geçirme ve hastane yatışının fazla olması, ilaç israfı gibi sonuçlar doğurarak, hem tedaviye güveni sarsmakta hem de ülkelerin sağlık harcamalarına fazladan yük getirmektedir.

 

Ümraniye Eğitim Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Polikliniğine başvuran daha önce astım/KOAH tanısıyla inhaler tedavi verilmiş hastaların, retrospektif olarak inhaler ilaç kullanma becerileri değerlendirilerek hatalı kullanıma etkili faktörlerinin araştırıldığı bir çalışmaya 751 hasta dahil edildi.

 

Çalışmada elde edilen sonuçlara göre;

 

• Hastaların %74’ü ilaçlarını doğru olarak kullanmaktaydı.

• Doğru kullanım oranları ölçülü doz inhaler (ÖDİ)’de % 66.3 ve kuru toz inhalerde (KTİ) % 76-81 arasında değişmekteydi.

• İleri yaş (60 yaş üzeri), okur-yazar olmama veya ilkokul mezunu olma, yakınma süresinin üç aydan kısa olması ve ÖDİ cihaz seçimi hatalı kullanmada etkili faktörlerdi.

• Eğitim durumuna göre kullanım durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır. Okuryazar olmayan olguların cihazı kullanamama oranı diğer eğitim gruplarındaki olguların cihazı kullanamama oranlarından anlamlı şekilde yüksektir. Yine okuryazar olmayan olguların cihazı hatalı kullanma oranı da diğer eğitim gruplarındaki olguların hatalı kullanma oranlarından anlamlı şekilde yüksektir.

• Çalışmada cinsiyete göre kullanım durumları arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı.

• Yakınma süresi 0-3 ay olan grubun cihazı kullanamama ve hatalı kullanma oranı diğer gruplardan anlamlı şekilde yüksektir. Yakınma süresi 3 ay-1 yıl, 1-3 yıl ile 3 yıl ve daha uzun olan grupların cihazı doğru kullanma oranları yakınma süresi 0-3 ay olan gruptan anlamlı şekilde yüksektir.

• Kullanılan cihaz ile kullanım durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmaktadır. ÖDİ kullanan olguların hatalı kullanma oranı diğer ilaçları kullanan olgulardan anlamlı şekilde yüksektir.

 

Sonuç olarak; inhaler ilaç kullanımı gerektiren durumlarda cihaz seçimi hastanın yaş, eğitim düzeyi ve becerisi değerlendirilerek yapılmalıdır. Hastaya uygulamalı inhaler cihaz eğitimi verilmeli, tedavi için inhaler cihazı doğru kullanmanın önemi vurgulanmalı, kontrollerde de eğitim tekrarlanarak hastanın ilacı doğru kullandığından emin olunmalıdır. Bunun için polikliniklerde, hastalara eğitim verilecek gerekli döküman ve görsellerin bulunduğu ortamlar hazırlanmalı, eğitimli sağlık çalışanları tarafından birebir veya grup halinde inhaler cihaz eğitimleri sık sık tekrarlanmalıdır. Soruna odaklanıldığı takdirde hasta eğitiminin ve takibin düzenli gerçekleştirilmesi ile çözüme ulaşmak mümkün gözükmektedir.

 

UBA 1908 (Şubat 2018)

 

Referans:

Başlılar Ş ve ark. Göğüs hastalıkları polikliniğine başvuran hastaların inhaler kullanım becerilerinin araştırılması. Türk Aile Hek Derg 2018; 22 (2): 66-77
 

08.10.2019

ANKET

Sitemizde aşağıdaki konulardan en çok hangisini görmek istersiniz?

/node/9511/webform-results/analysis