Skip directly to content

Yaşlı Hastalarda Polifarmasi Yaygın Görülüyor ve Birçok Riski Beraberinde Getiriyor

Yaşlı Hastalarda Polifarmasi Yaygın Görülüyor ve Birçok Riski Beraberinde Getiriyor

Yaşlı bireylerde advers ilaç reaksiyonu gelişme olasılığı polifarmasi ile %75 artıyor.

Polifarmasi çeşitli şekillerde tanımlanabilir; en yaygın tanım beş ya da daha fazla ilacın eş zamanlı kullanımıdır. Bu durum sıklıkla, kişi başına en fazla ilaç tüketicisi olan yaşlı bireylerle ilişkilendirilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nde 65 yaş ve üzeri bireyler nüfusun %13’ünü teşkil etseler de, reçeteli ilaç kullanımında yaklaşık %34 ve reçetesiz preparat kullanımında %30 paya sahiptirler.

Yaşlılarda polifarmasi, ilaç etkileşimi riskinde artış, tedaviye yetersiz uyum, daha yüksek bilişsel bozukluk riski, düşmeler, kötü sonuçlar ve ekonomik yük artışı ile ilişkilidir. Yaşla ilişkili fizyolojik değişiklikler ilaçların farmakokinetik ve farmakodinamik özelliklerini değiştirdiğinden, yaşlı bireyler bu advers olaylar açısından genel popülasyona göre daha yüksek risk taşımaktadır. Ek olarak, yaşlılarda sağlık okur-yazarlığı düzeyinin düşüklüğü ve bilişsel fonksiyon bozukluğuna bağlı hatalı ilaç kullanımı da polifarmasiden kaynaklanan advers olay riskinin yüksekliğine katkıda bulunur.

Çalışmalar yaşlı bir bireyde advers ilaç reaksiyonu gelişme olasılığının polifarmasi ile %75 arttığını, yaşlılarda tüm hastane başvurularının %12’ye varan kısmından advers ilaç reaksiyonlarının sorumlu olduğunu ve bunlardan yarısının önlenebilir olduğunu göstermiştir. Polifarmasinin yaşlılarda daha yüksek tüm nedenlere bağlı mortalite oranı ve planlanmamış hospitalizasyonda artışla ilişkisi de gösterilmiştir.

Ancak, polifarmasinin mutlaka uygunsuz tıbbi pratiği yansıtıyor olması gerekmez. Daha yaşlı kişilerde çok sayıda ilaç kullanımını gerektirebilecek çoklu morbidite bulunma olasılığı daha fazladır. Bunun yerine, polifarmasi düzeyini belirleyerek, potansiyel uygunsuz ilaç kullanma riski taşıyan hastaları saptamak ve sistematik reçete azaltımına yönelik kapsamlı ilaç değerlendirmelerini yapmak daha önemli olabilir.

Birçok çalışma hasta faktörleri ile polifarmasi arasındaki ilişkiyi araştırmış fakat pek azı hekim ve tıp pratiği özellikleri ile polifarmasi arasındaki bağlantıları incelemiştir. Polifarmasi hasta, ilaç reçeteleyen hekim ve tıp pratiği düzeylerinde etkilenebilir. Bu nedenle, polifarmasi farklılıklarının en yüksek olduğu düzeyin belirlenmesi girişimleri hedeflemede önemlidir. Avrupa’daki iki çalışma daha yüksek düzeylerin polifarmasiye etkisini incelemiş ancak gelişmekte olan bir ülkede bu tip bir çalışma yapılmamıştır.

Malezya’da yapılan ve BMC Geriatry’de yayınlanan bir çalışmada gelişmekte olan bir ülkede birinci basamak tedavi kurumlarına başvuran yaşlılarda polifarmasi oranının belirlenmesi ve bunun hasta, hekim ve tıp pratiği özellikleriyle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ek olarak polifarmasi değişkenliğinin hasta, hekim veya tıp pratiği düzeylerinden hangisinde en yüksek olduğunun belirlenmesi de amaçlanmıştır.

Malezya’da birinci basamak tedavi kliniklerine başvuran hastalara ilişkin ulusal kesitsel bir anket çalışması olan Ulusal Tıbbi Bakım Araştırması’nın (NMCS) verileri kullanılmıştır. 65 yaş ve üzeri hastalarla ağırlıklı toplam 22.832 karşılaşma analiz edilmiştir. Polifarmasi beş veya daha fazla ilacın eş zamanlı kullanımı olarak tanımlanmıştır. Polifarmasinin hasta, hekim ve tıp pratiği özellikleriyle ilişkisini incelemek üzere çok-düzeyli lojistik regresyon gerçekleştirilmiştir.

Birinci basamak tedavi için başvuran yaşlı hastaların toplam %20.3’ü polifarmasi yaşamıştı (%26.7’si kamu ve %11.0’i özel sağlık kurumlarında). Polifarmasinin olasılık oranı (OR) kamu kurumlarında 6.37 kat daha fazlaydı. Polifarmasi kadın cinsiyet (OR 1.49), ilköğrenim düzeyi (OR 1.61) ve çoklu morbidite (OR 14.21) ile ilişkiliydi.

Sonuç olarak birinci basamak tedavi kurumlarına başvuran yaşlı hastalarda polifarmasi yaygındır. Olası advers sonuçlar dikkate alındığında polifarmasi yükünü azaltmayı amaçlayan girişimlerin ilaçları reçeteleyen hekimlere yönelik olması etkili olabilir.

UBA 1828 (Eylül 2018)

Referans:

Su Miin Ong et al. Variation of polypharmacy in older primary care attenders occurs at prescriber level. BMC Geriatr. 2018; 18: 59.

18.09.2018

ANKET

Sitemizde aşağıdaki konulardan en çok hangisini görmek istersiniz?

/node/9511/webform-results/analysis