Skip directly to content

Zor Hastalar İle İletişim Kazaları Neden Yaşanıyor? Etkin İletişim İçin Neler Yapılabilir?

Zor Hastalar İle İletişim Kazaları Neden Yaşanıyor? Etkin İletişim İçin Neler Yapılabilir?

Hekimler günlük uygulamalarındakendilerini zor durumda bırakan, sinirlendiren,çaresizlik ve yetersizlik duygusu yaşamalarınayol açan zor hastalar ile sıkça karşılaşır. Peki bu durumlar neden yaşanır? Etkin iletişim için ne yapılabilir?

 

Zor Hastalar İle İletişim Kazaları Neden Yaşanıyor? Etkin İletişim İçin Neler Yapılabilir?

Hekim-hasta ilişkisi sadece konunun taraflarını değil, tüm toplumu ilgilendiren önemli bir olgudur. Karşılıklı iyi bir ilişkinin kurulması, hekim tatmini, hasta memnuniyeti, toplum sağlığı gibi konuları yakından etkiler.1

Hekim-hasta iletişimi sürecinde zaman zaman iletişimi zorlayan durumlar yaşanmaktadır. Literatürde, iletişimi engelleyen davranışları olan hastalar “zor hasta” olarak tanımlanır.2

Hekimler günlük uygulamalarında kendilerini zor durumda bırakan, sinirlendiren, çaresizlik ve yetersizlik duygusu yaşamalarına yol açan zor hastalar ile sıkça karşılaşır. Sağlık kuruluşlarına başvuran hastaların yaklaşık %37’si zor hasta olarak nitelenir.3

Hekimler bu hastalar ile daha fazla sorun yaşarlar ve gerektiği biçimde ilişki kuramazlar. Bu durum hekimi psikolojik olarak tüketir, hastanın tedavisini geciktirir, hekimde ve hastada hoşnutsuzluk yaratır ve sağlık kuruluşlarının daha fazla kullanılmasına yol açar.3

Zor hastalara daha fazla ilaç yazılmakta, daha fazla laboratuar tetkiki istenmektedir. Hasta sunulan sağlık hizmetini düşük kaliteli algılamakta ve tedavi maliyetleri yükselmektedir.3

Araştırmalara göre, hekimler bu konuda mezuniyet öncesinde ve sonrasında yeterince eğitim almamaktadır. Tıp fakültesi eğitim programlarında zor hastalar ile nasıl baş edileceği konusunda yeterince bilgi verilmemektedir.3

Hasta-hekim iletişiminde yaşanan güçlüklerin ortaya çıkma nedenleri hastadan, hekimden ve sağlık sisteminden kaynaklanır.3

Zor hastalarla iletişim kazaları neden yaşanıyor?

Hekimle ilgili sebepler:  Bazı hekimler zor hastalar ile baş etme konusunda sıkıntı yaşayabilir. İletişim ve ilişki yönetimi becerileri yeterince gelişmiş hekimler, hasta-hekim ilişkisinde daha az sorun yaşarlar ve bir güçlükle karşılaştıklarında sorunla daha kolay baş ederler.

Hasta-hekim ilişkisinde sorunlar yaşanmasında hekimden kaynaklanan nedenler arasında ‘’aşırı iş yükü, yeterli mesleki doyumun olmayışı, deneyimsizlik, strese yatkın kişilik yapısı’’ sayılabilir.3

Etkili iletişim ve ilişki kuramama: İletişim kurma ve danışmanlık yapabilme konusunda sıkıntı yaşayan  hekimler, zor hastalar ile baş etmekte zorlanırlar.3

Beklentiler: Hasta-hekim ilişkisinde sorun yaşanmasının en önemli kaynaklarından birisi de tarafların beklentileri arasındaki uyuşmazlıklardır. Hekimler genellikle hastalarının nazik, kibar, saygılı ve uysal davranmalarını beklerler, fakat günlük uygulamalarda böyle davranmayan çok sayıda hasta vardır. Bazı hekimler, beklentilerine uygun tutum ve davranış göstermeyen hastalara tepkisel davranabilir ve onları zor hasta olarak niteleyebilir.3

Hastaların psikososyal gereksinimlerini dikkate almama: Hastaların psikososyal gereksinimlerini dikkate almayan hekimler, hastaların daha tepkisel olmalarına neden olabilir. Psikolojik gereksinimleri (örneğin adam yerine konulmak) karşılandığında uyumlu olan hastalar, gereksinimlerini dikkate almayan hekim söz konusu olduğunda zorlu bir hastaya dönüşebilir.3

Aşırı iş yükü: Aşırı iş yükü hekimlerin zihinsel ve fiziksel olarak tükenmelerine ve normalde olduklarından daha tahammülsüz ve aceleci olmalarına neden olabilir. Aşırı iş yükünün uzun süreli olması tükenmişlik sendromuna neden olabilir.3

Tükenmişlik sendromu yaşayan hekimde işle, yaşamla ve dünyayla ilgili olumsuz duygu ve düşüncelerde artış olabilir. Verimli ve üretken bir biçimde çalışma isteğini ve gücünü kaybeder. Giderek daha kolay parlamaya, meslektaşları ile geçinememeye ve hastalar ile kolayca tartışmaya başlar. Daha tepkisel olabilir ve hastaları daha kolay ‘’zor hasta’’ olarak tanımlar.3

Mesleki doyumsuzluk: Sahip olduğu bilgi ve becerileri çeşitli nedenlerle hakkıyla yerine getirememe hali, hekimlerde mesleki doyumsuzluk yaratır.3

Deneyimsizlik: Deneyim hasta-hekim ilişkisinde hekimlerin daha başarılı olmasını sağlayan önemli bir etkendir. Deneyim mesleki özgüveni geliştirir ve kişilerarası ilişkilerde yaşanan zorluklarla baş etme becerileri de kazandırır.3

Hekimlerin kişilik yapısı: Kişilik yapısı olarak belirsizliğe katlanamayan ve her şeyi denetim altında tutma isteğinde olan bir hekim için belirsiz ve çok sayıda yakınması olan hastalar sıkıntı yaratan zor hastalardır.3

Sağlık sistemi ve kurumla ilgili etmenler: Sağlık sisteminden ve kurumdan kaynaklanan sorunlar, hastanın aldığı hizmetten hoşnut olmamasına, hasta-hekim ilişkisinde yeni sorunlar yaşanmasına yol açar. Ülkemizde hastalar sistemden ya da kurumdan kaynaklanan sorunlardan hekimi sorumlu tutmakta, haksız yere sorumlu tutulan hekimler de bu duruma tepki duymaktadır.3

Zor hastalarla iletişimde ne yapılabilir? İlişki nasıl yönetilebilir?

Öncelikle sorunun kaynağı belirlenmelidir. Genellikle çok sayıda etmenin etkileşimi söz konusudur. Hekime, hastaya, sağlık sistemine ve kuruma ilişkin etmenler bir araya geldiğinde sorunun çözümü daha da zorlaşmaktadır.3

Hastadaki psikopatoloji değerlendirilmelidir

Hasta hekim ilişkisinde sorun yaşanmasına neden olan hastalarda ruhsal bir hastalık olup olmadığı değerlendirilmelidir. Hastadaki ruhsal hastalık onun tutum ve davranışlarını etkiler.3

Hasta-hekim ilişkisinin dinamikleri çözümlenmelidir

Hekim hastanın davranışlarını değerlendirmekle yetinmemeli, kendisinin tutum ve davranışlarını, yaşadığı duygu ve düşünceleri hem kendisinin, hem hastasının tutum ve davranışlarını etkileyen diğer etmenleri ve bütün bunların nasıl bir etkileşim içinde olduğunu değerlendirmelidir.3

Tepkisel davranılmamalıdır

Hastaya cevap yetiştirmek ya da tepkisel davranmak yerine, hastanın tutum ve davranışlarını anlamaya çalışmak daha olumlu sonuç yaratır.3

Genel öneriler

1. Hekim, iletişim ve ilişki kurma, ilişkiyi yönlendirme becerilerini geliştirmelidir.

2. Hekim kendini iyi tanımalı, hastanın tutum ve davranışlarının kendisinde yarattığı duygu ve düşünceler ile baş etme becerisi edinmelidir.

3. Hastanın sorunu nasıl algıladığı, yorumladığı ve beklentileri anlaşılmaya çalışılmalıdır.

4. Hastanın beklentileri olanaklar ölçüsünde karşılanmaya çalışılmalı, karşılanamayacak olanlarla ilgili açıklamalarda bulunulmalıdır.

5. Hastada anlaşıldığı duygusu yaratılmalıdır.

6. Hastanın uyumsuz tutum ve davranışlarına yönelik psikolojik girişimlerde bulunulmalıdır.

7. Hastada depresif bozukluk ya da anksiyete bozukluğu gibi psikiyatrik bir hastalık varsa tedavisi düzenlenmeli, tedavide başarısız olunursa hasta psikiyatriste sevk edilmelidir.

8. Hastada herhangi bir psikiyatrik bozukluk olmasa bile, kişilik yapısından ya da subklinik sorunlardan kaynaklanan belirti ve davranışlara yönelik ilaç kullanılmalıdır.

9. Hekim meslektaşlarından görüş almalı, benzer sorunlarla karşılaştıklarında nasıl baş ettiklerini anlamaya çalışmalıdır. Gerekiyorsa bir psikoterapistten yardım istemelidir.

10. Hekim çalışma koşullarını gözden geçirerek zorlu hastalar için daha çok zaman ayırmanın yollarını bulmaya çalışmalıdır. Tıbbi olarak bir gereklilik yoksa görüşme sıklığını artırmanın bir yararı bulunmamaktadır.

11. Hekim kendi sınırlılıklarının ve sınırlarının farkına vararak, hasta-hekim ilişkisinde bu sınırlar içinde kalmayı başarmalıdır.

12. Hastaya tepkisel davranılmamalı, kovulmamalı, fırçalanmamalı, aşağılanmamalıdır.3

UBA 1812 (Eylül 2018)

Referanslar:

1. Atilla G ve ark. HEKİM-HASTA İLETİŞİMİ ÜZERİNE NİTEL BİR ÖN ÇALIŞMA. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2012/II, 43, 23-37.

2. Acar G, Buldukoğlu K. Öğrencilerin Hastalarla İletişimde Karşılaştıkları Güçlükler ve Zor Hasta Algıları. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi 2016;7(1):7–12.

3. Özmen E, Taşkın E.O. ‘’Zor Hasta’’ ve Hasta-Hekim İlişkisinde Yaşanan Güçlükler. STED. 2012; 21(4): 250-257

 

10.09.2018

ANKET

Sitemizde aşağıdaki konulardan en çok hangisini görmek istersiniz?

/node/9511/webform-results/analysis