Skip directly to content

Birinci Basamakta Çocuk ve Adolesan Obezitesini Nasıl Yönetmeli?

Birinci Basamakta Çocuk ve Adolesan Obezitesini Nasıl Yönetmeli?

Obez çocuk ve adolesanların birinci basamak sağlık kurumlarında değerlendirilmesi ve yönetiminin önemi giderek artıyor.

 

Çocukluk çağında obezite hem dünyada hem de ülkemizde giderek daha sık görülmektedir. Bu nedenle obez çocuk ve adölesanların birinci basamak sağlık kurumlarında değerlendirilmesi ve yönetimi önem kazanmaktadır.

Türkiye’de yapılan çeşitli çalışmalarda çocukluk çağında obezite görülme sıklığı %1,1 ila %16, fazla kilolu olma sıklığı %7,5 ila 17,8 olarak bulunmuştur. Türkiye Okul Çağı Çocuklarında Büyümenin İzlenmesi (TOÇBİ) Projesi araştırma raporuna göre; Türkiye genelinde çocukların %6,5’inin şişman, %14,3’ünün hafif kilolu olduğu bulunmuştur.

Çocukluk çağı obezitesinin yönetiminde kullanılan tedavi yöntemleri; diyet değişikliği, fiziksel aktivite programları, davranışçı tedavi, ilaç kullanımı ve cerrahi müdahalelerdir. En etkili yöntemlerin diyet ve fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı değişikliklerini birlikte hedefleyen müdahaleler ve davranışçı tedaviler olduğu bildirilmektedir. Özellikle pre-adölesanlarda davranış değişikliği programlarına ebeveynlerin de katılmasının daha etkili olduğu gösterilmiştir.

 

Obezitenin Saptanması

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 2007 yılında 5-19 yaş arasında Vücut Kitle İndeksi (VKİ) z skoru değerleri ve persentil eğrilerini yayınlamıştır.

Bu değerlere göre VKİ’nin +1 SD (Standart Deviasyon) üzerinde ya da 85 persentil ile 95 persentil arasında olması “fazla kilolu”, +2 SD üzerinde ya da 95 persentil ve üzerinde olması ise “obezite” olarak tanımlanmaktadır.

 

Obez Çocuğa/Adölesana Müdahalenin Adımları

1. Obez çocukla/adölesanla tıbbi görüşme ve öykü alma nasıl olmalı?

Obez ya da fazla kilolu çocuk ve adölesanların öykü ile değerlendirilmesinde çocuğun beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıkları ayrıntılı olarak öğrenilmelidir. Obezitenin başlangıç yaşı sorgulanmalı, iki yaşından önce başlamış olması durumunda sendromik hastalıklar akla gelmelidir.

2. Obez çocuğun/adölesanın beslenme alışkanlıklarını değerlendirin

Beslenme alışkanlıkları değerlendirilirken çocuğun bakımından ve yemeklerin hazırlanmasından sorumlu kişi öğrenilmeli, mümkünse onunla da görüşme yapılmalıdır.

3. Fiziksel aktivite düzeyini değerlendirin

Günlük olarak ekran başında geçen süre (televizyon izleme, bilgisayar/tablet/telefon oyunları, mesajlaşma), kitap okuma/ders çalışma gibi hareketsiz yapılan aktivitelerin süresi gibi sedanter alışkanlıklar; varsa düzenli olarak yapılan egzersiz süresi ve düzensiz (markete yürüme, merdiven çıkma vb.) yapılan egzersizlerin süresi sorgulanmalıdır.

4. Adölesanın obeziteyle ilişkili görüşlerini ve yaşam tarzı değişikliğine hazırlığını değerlendirin

Bakım verenin çocuğu kilolu görüp görmediği, çocuğun daha önce kilo vermeye çalışma deneyimi olup olmadığı ve varsa bu konudaki başarısı, kilo verme konusunda istekliliği sorgulanmalıdır.

5. Psikososyal öyküyü değerlendirin

Hastanın psikososyal öyküsü alınırken birlikte yaşadığı kişiler ve bakım veren kişinin kim olduğu öğrenilmeli, diyet ve fizik aktivite gibi yaşam tarzına ilişkin öneriler bu kişilerle de paylaşılmalıdır.

6. Obeziteyle ilişkili fizik muayene yapın ve laboratuvar tetkiklerine başvurun

Fizik muayenede antropometrik ölçümler, vital bulgular ve tam sistemik muayene değerlendirmesi yapılmalıdır.

Laboratuvar tetkikleri açısından, obezite tanısı konulan (VKİ: 95 persentil ve üstü) her hastada açlık kan şekeri, ALT, AST, total kolesterol değerlerine bakılmalıdır.

 

Çocuk ve Adölesan Obezitesi Tedavisinde Hangi Yöntemler Başarılı ile Uygulanıyor?

Çocuklarda obezite yönetiminde kilo alımı engellenerek veya kilo verilmesi sağlanarak VKİ persentil değerinde düşüş hedeflenmektedir. Bu hedefe ulaşmak için diyet programları, egzersiz programları, diyet ve egzersiz alışkanlıklarının değişmesini hedefleyen davranışçı terapiler, ilaçlar ve cerrahi müdahaleler uygulanabilmektedir.

1. Yüksek enerjili besinlerin kısıtlandığı diyete başvurun

Çocuk ve adölesanlarda obezite yönetiminde yaygın olarak yüksek enerjili besinlerin kısıtlandığı diyet

önerileri kullanılmaktadır. Epstein ve arkadaşlarının geliştirdiği kalori kısıtlamasına dayalı Trafik Işıkları

Diyeti, yaplan çalışmalarda VKİ’de düşüş sağlamada, sadece yüksek enerjili besinlerin kısıtlandığı klasik diyet önerilerinden daha etkili bulunmuştur. Bu diyette gıdalar kalori miktarları ve besin değerlerine göre

kırmızı, sarı ve yeşil olmak üzere üç gruba ayrılmakta; kırmızı gruptaki besinlerden uzak durulması önerilmekte; hastanın günlük 900-1.200 kcal’de kalacak şekilde kalori kısıtlaması yapılarak sarı ve yeşil gruptaki besinlerle beslenmesi önerilmektedir.

2. Fiziksel akviteyi artırın

Çocuk ve adölesanlarda günlük 60 dakika ve üzerinde orta-ağır derecede fiziksel aktivite önerilmektedir. Ancak obezlerde başlangıçta bu sürenin daha kısa olması ve giderek arttırılması gerekebilmektedir

3. Sedanter aktiviteyi azaltın

Sedanter aktivitenin azaltılması çocuklarda obezitenin önlenmesi ve tedavisinde etkili bulunmuştur. Amerikan Pediatri Akademi’sinin önerilerine göre günlük ekran başında geçen sürenin (televizyon, bilgisayar, tablet, telefon vb) iki saatin altında tutulması hedeflenmelidir.

4. Davranışçı tedavinin gücünden faydalanın

Diyet ve fiziksel aktivite alışkanlıklarının değiştirilmesine yönelik davranışçı terapilerin etkisinden yararlanın.

 

UBA 1849 (Kasım 2018)

Referans:

Şen M. Birinci basamakta çocuk ve adolesan obezitesi yönetimi. Jour Turk Fam Phy 2016;7(4):85-93.

03.12.2018

ANKET

Sitemizde aşağıdaki konulardan en çok hangisini görmek istersiniz?

/node/9511/webform-results/analysis